Gards og Ættesoga

BORGEN

Publisert

Frå OS SOGA III side 510 – 518



60. BORGEN. 

Gardsnamnet er borg, ei borg eller berg, bratt fjell, samansett med -vin.  Namnet hev soleis same upphavet som Bjørgvin, Bergen.

Uttale: Bø’rjen. 
Skrivemåtar: Borge (1518, 1519), Borgen (1563), Borgenn, Borig, Boriig, Born (1634), Borggenn. 

Garden ligg ved sida av Lunden i sørhallet under Borgefjellet.  Lysekloster åtte Borgen tildess brukarane kjøpte i 1877 – 1882. 

Or gamle matriklar og teljingar: 
1668: Saar 3 stadtztønder, afler 11½ tdr., leyer seter, ringe fehagge. 
1723: Ingen sætter, ei heller skoug uden knap til huusfornødenhed, ingen qvern eller fiskerie, maadelig jordart, tungvinden.  Haver ingen næring uden af deres gaards aufling.  
1865: Har 10 maal dyrket ager og eng, deraf 4 maal godt, 4 middels og 2 slet, har 56 maal naturlig england, hvoraf 14 maal godt, 33 middels og 9 slet, intet af englandet er dyrkbart.  Har ikke skog, føder 1 ungnød ved lyng og har adgang til mere, er letbrugt og almindelig drevet. 
Svarer sæterleie 32 og 96 skilling, lider tildels af tørke. 

Busetnad og buskap. 

Hus-Menne-Hes-Stor-Sma-Gjei-Svin.UtsådUtsåd
lydar.skje.tar.fe.ler.ter.korn.poteter.
16572 21367   
16682 22016  3tun 
17234 21816  5» 
1800219       
183521011220816»4tun.
186521511745 27,3tun.9,5tun.
190021231020 25,5hl.17hl.
192031721317 34,5mål2,5mål
193041821334 43»4»
1939  21434 44»5»


BORGEN 1. 

Anna pa Borge lagde skatt for garden i 1518 og er fyrste brukar som me finn namngjeven her. 

Tord Borgen var brukar i 1519.  Korleis hopehavet var millom han og Anna, veit me ikkje.  Kannhenda vart Tord gift med Anna det året. 

Jon Borgen og Ola Borgen var brukarar i 1563.  Ola lagde skatt for ein fjordepart og Jon for 3 fjordepartar av garden.  Det er lite truleg at Borgen var skift i tvo serskilte bruk på dei tider, då garden var samla i nær 100 år deretter. 
Jon og Ola brukte tvillaust garden ihop i 1563.  Etter som tilhøvi var sume andre stader kann me tru at Ola og Jon Borgen var far og son, og at faren brukte ein liten part av jordi ei tid etter at han let bruket frå seg til sonen. 

I 1590 åri finn me ingen brukar nemnd på garden, og Borgen er ikkje medteken i dei 3 skattelistone som me finn att frå denne tidi, korkje i 1591, 1598 eller 1600.  Me lyt tru at garden ikr. 1590 hev vore ute for ei ulukka og vart skattefri.  Kannhenda var husi uppbrende og burte desse åri. 

Ola Borgen vart brukar i 1603.  Han hadde heile garden, men sat ikkje lett i det.  I 1611 måtte han saman med andre osingar fara til Svinesund for å vera med i Kalmarufreden, men kom velberga att året etter.  Kvar han var frå, veit me ikkje.  Han hadde garden til 1618. 

Jakob Borgen bygsla garden etter Ola.  Um dei var far og son, eller i ætt med einannan på annan måte, veit me ikkje.  Kona hans heitte Marta.  I 1620 skulda Ivar Lyssand henne for å ha stole ein skoleist, men ho gjekk fri skuldingi og Ivar kom sjølv i heisen, s. Lyssand 1.  Av borni åt Jakob kjenner me: Daniel, f. ikr. 1618, s. Søfteland 2, Rasmus, f. ikr. 1620, g. Magdela Ols dtr., s. Tøsdal 1, Steffen, f. ikr. 1624, s. br. 2, Marta, f. ikr. 1626, s. n., Eli, f. ikr. 1635, d. ug. 1715.  Han hadde ogso ei dotter som var gift med Jon Lunde, s. L. 1, men kva ho heitte, veit me ikkje.  Marta Lunde, s. L. 3, var ogso frå Borgen, og etter det me kann skyna måtte ho vera or huset her.  Jakob var velstandsmann og han var ein av dei 6 bønder i Os som åtte so mykje, at dei i 1637 måtte leggja ein dalar i skatt «for at schibe prester til Findmarchen».  Jakob var ein vyrd mann i Osbygdi, og var m. a. ein av dei som sagde dom i saki um laksevågen og notevollen på Lekven, då striden vart avgjort ved ein «seksmanns dom» i 1632.  Jakob døydde ikr. 1650. 

Garden vart no skift i tvo like store bruk millom ekkja og eine sonen hennar, s. br. 2. 

Ekkja Marta Borgen hadde eine parten av garden nokre år etter at mannen døydde.  Den andre parten var gjenge over til eit nytt bruk, s. br. 2. 

Asbjørn Sjurson, f. ikr. 1625, vart ikr. 1650 gift med Marta Jakobs dtr. Borgen, f. ikr. 1626, og fekk nokre år etter bygsla bruket etter vermori.  Kvar Asbjørn var frå, veit me ikkje, men kannhenda var han son åt Sjur Skjeie.  Marta døydde i 1660 åri, og Asbjørn gifte seg att med Tørris dtr. ytre Moberg, f. ikr. 1627.  Ho døydde i 1687, og Asbjørn gifte seg att same året med Mari Isaks dtr. Storum, f. ikr. 1660.  Av borni kjenner me: Ragnhild, f. ikr. 1650, g. 1680 Lars nedre Rød, s. n. R. 1, Jens, f. ikr. 1652, g. 1675 Guro Rasmus dtr. ytre Moberg, Nils, f. ikr. 1654, s. n., Anna, f. ikr. 1656, g. ikr. 1676 Jon Hauge, s. H. 3, Kristi, f. ikr. 1660, ug., Isak, f. 1689, ug., Brita, f. 1691, s. n., Kari, f. 1696, g. 1722 Bård Bø, s. Bø 5.  Asbjørn hadde ein dreng Jakob Larsson, som vart utskriven til soldat i 1662 og var med i ufredane i 1660 – 1670 åri.  Asbjørn let bruket frå seg i 1683. 
Sjå meir um han nedanfyre. 

Nils Asbjørnson Borgen, f. ikr. 1654, vart brukar etter faren i 1683.  G. 1682 Kristi Rasmus dtr. Tøsdal, f. ikr. 1650.  Dei hadde ikkje born.  Nils døydde alt i 1687.  Asbjørn Sjurson Borgen tok bruket att då sonen døydde i 1687.  Han var rett nok då ikr. 60 år gamall, men fekk seg same året ei ny og ung kona som ikkje hadde nådd 30 års aldren, s. o., so han greidde gardsdrifti.  Asbjørn hadde bruket radt til han døydde i 1706. 
Ekkja Mari Isaks dtr. hadde so bruket tildess eldste dotter hennar vart vaksi og gifte seg i 1715.  Ho gav elles ikkje heile styret frå seg då, men hadde bruket ihop med versonen radt til ho døydde i 1729. 

Lars Monsson Lønningdal, f. 1693, vart i 1715 gift med Brita Asbjørns dtr. Borgen, f. 1691, og fekk bygsla bruket etter vermori.  Born: Marta, f. 1716, s. n., Hans, f. 1720.  Ei gjenta døydde ung.  Lars hadde bruket ihop med vermori til 1729, og i 1734 vart versonen brukar saman med han.  Han stjorna soleis bruket åleine i berre 5 år, men att i staden slapp han det aldri sidan heilt frå seg og dreiv det saman med versonene radt til han døydde i 1760.  Kona fall frå i 1766. 

Johannes Olson Valle, f. p. Kismul i Fana 1709, vart i 1734 gift med Marta Lars dtr. Borgen, f. 1716, og fekk bygsla bruket etter verfaren.  Som nemnt dreiv dei elles bruket ihop heile tidi til Johannes døydde.  Johannes og Marta fekk 7 born, men berre 3 vaks upp: Eli, f. 1738, g. 1765 Ola Skogen, s. S. 1, Lars, f. 1743, g. 1778 Ingjerd Bø, s. Hetleflåten 1, Ola, f. 1750, d. ug. 1794 etter ei sjukelega i 22 år.  Johannes var ein drivande kar og sat etter måten godt i det.  Han stod i hertenesta frå 1732 til 1738, og vart stroken or rulla då han var gift og hadde fenge tvo born.  Johannes døydde alt i 1752. 

Ola Jakobson Kuven, f. 1732, gifte seg med ekkja Marta Lars dtr. i 1753 og vart brukar saman med verfaren.  Frå 1760 fekk han bruket åleine.  Born: Johannes, f. 1754, g. 1781 Ingeborg Ols dtr. Tømmernes, Jakob, f. 1756, g. 1790 Marta Heggland, s. H. 5, Marta, f. 1763, s. n., Isak, f. 1766, ug.  Ein gut døydde ung.  Ola var 62 turnar høg og vart som «dygtig» utskriven til soldat i 1753, men då han same året vart gift og fekk seg 6 born med ein gong, vart han ført over til «reserven».  Ola dreiv med sjøen og sat godt i det.  Han var ein mykje vyrd mann i Osbygdi, og m. a. førte han ordet for osingane på tinget i fleire år.  Ola kom i strid med lensmannen i bygdi, men kom vel frå striden.  Kona hans, Marta, døydde i 1792, og Ola gifte seg att året etter med e. Mari Didriks Skjeie, f. 1745.  Han flutte då til Skjeie og overtok bruket åt kona, s. Skjeie 3, der ein finn meir um han. 
Då Ola kom til Borgen var desse husi på bruket hans: Ei røykstova med timbra kove og skot, ei sengebud med sval attåt, fjos, stall, tvo sauehus, det eine var timbra, eit mura gjeitehus ved bøgjerdet, eit kvernhus på Vallesida av elvi, og eit timbra naust på Haugsneset.  Saman med grannen hadde han løda og eldhus, og likeins den gamle gardstova på tunet. 

Nils Olson Samnøy frå Fusa, f. ikr. 1763, vart i 1791 gift med Marta Ols dtr. Borgen, f. 1763, og fekk bygsla bruket etter verfaren då han flutte til Skjeie.  Born: Ingeborg, f. 1793, g. 1838 Steffen Balland, s. B. 2, Marta, f. 1795, s. n., Brita, f. 1799, g. 1820 Paul Utgjerdet, s. Lysekloster 6, Kari, f. 1804, g. 1830 Paul Utgjerdet, s. Lysekloster 6, Olina, f. 1808, g. 1842 Hans Ulven, s. U. 7.  Tvo born døydde av koppane i 1803.  Nils dreiv med sjøen likeins som fyremennene og sat som dei tolleg godt i det.  Han døydde i 1812 og kona i 1833.  

Hans Vinsjansson Hauge, f. 1793, vart i 1812 gift med Marta Nils dtr. Borgen, f. 1795, og fekk same året bygsla bruket etter verfaren.  Born: Ingeborg, f. 1818, g. 1861 Ola ytre Moberg, s. y. M. 1, Nils, f. 1823, g. 1859 Anna Dale, s. Osøyri 13, Marta, f. 1825, ug., Vinsjans, f. 1829, g. 1858 Ingeborg Sjøbøen, s. Lysekloster 7, Olina, f. 1833, d. ug. 1901.  Hans dreiv fiske likeins som fyremennene.  Han døydde alt i 1836. 
Ekkja Marta Nils dtr. hadde so bruket nokre år. 

Asbjørn Olson Tøsdal, f. 1800, vart i 1840 gift med ekkja Marta Nils dtr. og fekk bygsla bruket same året.  Marta døydde alt i 1842, og Asbjørn gifte seg att året etter med Marta Samsons dtr. Gjemdal, f. 1812.  Dei fekk eit barn som døydde tidleg.  Asbjørn dreiv treskoarbeid attåt gardsbruket.  Han døydde i 1856. 
Ekkja Marta Samsons dtr. stjorna bruket eit par år etter at mannen døydde. 

Hans Sveinson Lunden, f. 1817, gifte seg med ekkja Marta Samsons dtr. i 1858 og bygsla bruket.  I 1877 kjøpte han det av Lysekloster for 2200 kroner.  Dei var barnlause, men hadde ein fosterson Lars Olson Borgen, s. n., som var systerson åt kona.  Hans var treskomakar likeins som fyremannen.  Han døydde i 1894 og kona i 1895. 

Lars Olson Borgen, f. 1856, vart brukar etter fosterfaren og kjøpte bruket i 1879.  G. 1880 Anna Lars dtr. Sørstrønen, f. i Hatvik 1848.  Born: Hans, f. 1881, s. n., Martin, 1885, g. 1907 Kristina indre Moberg, s. i. M. 6, Lars, f. 1891, g. 1917 Anna Røykenes, s. Kuven 32, Anna, f. 1894, g. 1917 Anders Orrebakken, s. Hauge 4.  Ein gut døydde ung.  Lars dreiv treskoarbeid og anna trearbeid attåt gardsbruket.  Han døydde i 1916 og kona i 1924. 

Hans Larsson Borgen, f. 1881, skøytte farsbruket i 1917.  G. 1904 Kamilla Jons dtr. Samdal frå Fana, f. 1881.  Born: Lars, f. 1905, s. n., Jon, f. 1907, trearbeidar, g. 1937 Elisabet Egge frå Tysvær, (born: Eirik, f. 1938), Hanna (tvilling), f. 1908, syerske, b. Bergen, Anna, f. 1908, syerske, b. Bergen, Leon, f. 1911, g. 1935 Gunvor Askvik, s. Kuven 7, Agnes, f. 1913, hushjelp, Gudrun, f. 1915, g. 1939 Olav Døsen, s. Mobergslien 1.  Hans er bygningsmann og snikkar.  Kona døydde i 1932. 

Lars Hansson Borgen, f. 1905, er brukar saman med faren no.  G. 1930 Ingeborg Lars dtr. Lyssand, f. 1905.  Born: Hans, f. 1931, Lars, f. 1933, Kjell, f. 1934, Liv, f. 1939.  Lars er trearbeidar. 


BORGEN 2. 

Steffen Jakobson Borgen, f. ikr. 1624, fekk halve garden då Borgen vart skift i tvo partar ikr. 1650, og vart fyrste mann på dette bruket.  G. ikr. 1650 Marta Peders dtr. Bø, f. ikr. 1630.  Av borni kjenner me berre 3: Mari, f. ikr. 1654, Steffen, f. ikr. 1655, s. n., Anna, f. ikr. 1660, g. 1682 Jon Askvik, s. A. 2.  Steffen sat tolleg godt i det for ein bureisingsmann å vera.  I hans tid var det ogso på Borgen ein husmann, Jakob Larsson, f. ikr. 1644.  Han hadde ein son, Lars, f. 1676, som me ikkje høyrer meire um.  Steffen døydde i 1675. 

Steffen Steffenson Borgen, f. ikr. 1655, bygsla bruket då faren døydde.  G. 1677 Agata Nils dtr. Bø, f. ikr. 1648.  Born: Steffen, f. 1677, d. ug. 1707, Marta, f. 1680, g. 1701 Peder Særvoll, s. indre Haugland 4, Kari, f. 1682, g. 1704 Ola Grindevoll, s. G. 1, Kristoffer, f. 1687, s. n., Ingjerd, f. 1692, g. 1712 Anders Øvredal, s. Ø. 1.  Tvo gutar døydde unge.  Steffen dreiv med sjøen og sat tolleg godt i det.  Han døydde i 1734 og kona i 1731.  

Kristoffer Steffenson Borgen, f. 1687, bygsla farsbruket i 1713, men dreiv det saman med faren so lenge han livde.  G. 1712 Anna Jons dtr. Halhjem, f. 1692.  Dei fekk berre ei dotter, Brita, f. 1714, s. n.  Kristoffer dreiv med sjøen likeins som faren.  Han og grannen var likeins som mennene på Lunden og Tøsdal jamt på perlefiske i «Stongavad», og var vitne då Else Deberg fiska perlor uløyves i Oselvi, s. O. B. I 436.  I 1731 vart Kristoffer brukar åleine, men alt året etter døydde han.  
Ekkja vart tvo år seinare gift att med Peder Ferstad, s. F. 2, og flutte til Ferstad. 

Ola Engjelson Vinnes frå Strandvik, f. 1706, vart i 1732 gift med Brita Kristoffers dtr. Borgen, f. 1714, og fekk same året bygsla bruket etter verfaren, som då døydde.  Han vart ogso skriven ut til soldat i 1732, men slapp gjera tenesta meir enn eit par år.  Ola og Brita fekk 11 born, og av dei vaks 6 upp: Agata, f. 1734, s. n., Regina, f. 1735, g. 1763 Kristen Gåssand, s. G. 1, Kristoffer, f. 1743, teken til soldat i 1763 og vart då skrive um han: «Er 67 tommer høi og har intet forfald, undtagen at han har rødt haar», Johannes, f. 1745, g. 1780 Ingeborg Ols dtr., b. Bergen, Engjel, f. 1748, g. 1786 Brita Hans dtr. Haga, Ola, f. 1754, g. 1792 Kari Heggland, s. Bø 7, Anna, f. 1756, g. 1778 Ola Valle, s. V. 1.  Ola sat etter måten godt i det.  Sonen Johannes var skysskar for presten og måtte vera vitne då presten Geelmuyden tok Hålandsdølingane for retten i 1772.  Ola døydde i 1765 og kona i 1784. 
Ola hadde mange hus på bruket sitt: Ei røykstova med timbra kove og ei sval, ei sengebud med tvo svaler attåt, fjos, stall, eit mura sauehus og eit gjeitehus av same slaget ved bøgjerdet, vedskytja, smidja, og eit stabur som Ola åtte sjølv.  Saman med grannen hadde han løda og eldhus, og likeins hadde begge bruki den gamle gardstova på tunet ihop.  Ei sval attåt gardstova rådde Ola over åleine.  Han hadde fyrr havt naust saman med Lars Tøsdal, men seinare hadde Ola bygt upp eit timbra naust på Haugsneset saman med Ola Valle.  

Ola Nilsson Gåssand, f. 1732, vart i 1761 gift med Agata Ols dtr. Borgen, f. 1734, og fekk bygsla bruket etter verfaren.  Born: Ola, f. 1762, s. n., Johannes, f. 1766, g. 1791 Brita Ols dtr. Gaugstad, b. Gaugstad i Fusa, Kristi, f. 1769, g. 1792 Torbjørn Synnestvedt, s. Lyssand 2, Jørgen, f. 1777, g. 1805 Marta Heggland, s. nedre Rød 2.  Tvo born døydde unge.  Ola var berre 59 turnar høg og var for liten til å verta soldat.  Han dreiv med sjøen likeins som fyremennene hadde gjort.  I 1770 åri hadde han ei tenestegjenta som hadde lite vit, men som likevel fekk seg eit barn då ho var 17 år gamall.  Barnet var dødfødt, og ho sa ikkje noko um hendingi fyrr mange år etter.  For det måtte ho sitja tvo år på tukthuset.  Ola og kona døydde begge ikr. 1810. 

Ola Olson Borgen, f. 1762, bygsla farsbruket i 1793.  G. 1794 Gunvor Tomas dtr. Hjelle, f. 1766.  Born: Agata, f. 1800, g. 1849 Rolf Bjørnen, s. B. 3, Ola, f. 1803, s. n., Helga, f. 1805, g. 1850 Tomas Hovland, s. H. 2, Kristi, f. 1810, g. 1850 Nils indre Drange, s. Skjeie 2.  Tvo born døydde av koppane i ung alder.  Ola dreiv fiske og anna yrke.  Han døydde i 1826 og Gunvor i 1849. 

Ola Olson Borgen, f. 1803, bygsla bruket etter faren i 1823.  G. 1825 Ingjerd Lars dtr: Gjøn frå Hålandsdalen, f. 1798.  Born: Gunvor, f. 1826, g. 1886 Ola indre Lekven, s. i. L. 3, Ingeborg, f. 1829, b. Kabelvåg i Lofoten, Ola, f. 1832, g. 1860 Johanna Askvik, s. ytre Lekven 5, Ingjerd, f. 1835.  Ei gjenta døydde ung.  Ola dreiv med treskoarbeid o. a.  Han vart ikkje gamall, då han fall frå alt i 1852. 
Ekkja Ingjerd Lars dtr. hadde so bruket nokre år. 

Jørgen Jørgenson nedre Rød, f. 1818, bygsla bruket, som ogso farfaren og oldefaren hadde havt, i 1855.  G. 1854 Kristi Johannes dtr. Søfteland, f. 1822.  Born: Jørgen Olai, f. 1855, s. n., Brira, f. 1857, fabrikkarbeidar i Bergen, d. ug. 1933, Lars, f. 1859, i Amerika, Henrik, f. 1862, g. 1891 Gurina Bjånes, s. B. 3, Annanias, f. 1864, bryggeriarbeidar, g. 1895 Marta Løkling frå Bremnes, b. Bergen.  Jørgen dreiv med treskoarbeid og anna trearbeid.  Han var ein vyrd mann og hadde fleire tillitsyrke i bygdi.  Jørgen døydde i 1894 og Kristi i 1904. 

Jørgen Olai Jørgenson Borgen, f. 1855, kjøpte farsbruket av Lysekloster i 1882 for 2200 kroner og vart brukar her.  G. I 1881 Magdela Anders dtr. Nordstrønen, f. 1844, d. 1896, g. II 1904 Kari Nils dtr. Gåssand, f. 1868.  Born: Jørgen, f. 1882, gardsarbeidar, Anders, f. 1883, g. 1911 Kristina Hatvik, s. H. 3, Nils, f. 1905, s. n., Barbara, f. 1907, syerske.  Jørgen var treskoarbeidar likeins som faren.  Han døydde i 1930. 
Ekkja Kari Nils dtr. hev stjorna bruket etter at mannen døydde.  Styksonen Jørgen Jørgenson hev arbeidt med på gardsbruket. 

Nils Jørgenson Borgen, f. 1905, fekk skøyte på bruket etter faren i 1930 og er eigar no.  Han er snikkar og trearbeidar. 


BORGEN 3 (Fagerborg). 

Jens Nilsson Lunden, f. 1890, kjøpte eit jordstykke av br. 1 i 1924 og busette seg her.  G. 1915 Kristina Knuts dtr. Øvredal, f. 1887.  Born: Nils, f. 1917, trearbeidar, Knut, f. 1920, trearbeidar, Ingeborg, f. 1924.  Jens er snikkar og trearbeidar.