BJÅNES

Frå OS SOGA III side 642 – 648 

68. BJÅNES. 

Namnet er det gamle bæjarnes, bjaarnes, Bø-neset.  Då garden Bø åtte neset her, vart det kalla Bøneset, Bjaarneset, og då det seinare vart rydja og bygd, fekk garden same namnet. 

Uttale: Bjå’nes.  
Skrivemåtar: Bøarnes (1320), Biaanes (1563), Biørnnes (1591), Biøness (1600), Biønes, Biøenes, Biørness, Biuffuenes (1612), Buenes, Byenes, Biones, Bioneess, Biøenness, Biøanes. 

Garden ligg mot Bjørnafjorden (Fusafjorden) ved eit lite nes som stikk ut i fjorden austanfyre Molda.  Bjånes var bygd fyre Mannadauden, men vart då liggjande øyde, og vart fyrst uppteken som gard att ikr. 1550.  Os prestebol åtte garden tildess bygslemannen kjøpte i 1834. 

Or gamle matriklar og teljingar:
1668: Saar 2½ stadtztønder, afler 6 tdr., god ager, tynd eng, noget brendeveed at selgge sampt bottner og stafner, temmelig udmarch, hafe homblehagge.  
1723: Ingen sætter, skoug til huusenes reparation og brendefang, ingen qvern eller fiskerie, skrind og mager jord maadelig letvunden.  Har ingen næring uden gaardens aufl, kand ellers undertiden selge 1 fafn eller 2 brendeved.  
1865: Bjaanes med 1 plads: Har 8 maal dyrket jord, hvoraf 3 maal godt, 3 middels og 2 slet, har 95 maal naturlig england, deraf 8 maal godt, 39 middels og 48 slet, 5 maal england kan dyrkes.  Har skog til husbrug og kan sælge furu og løvskov for 16 spd. aarlig, føder 2 kjør ved lyng, løv og skav, er letbrugt og almindelig drevet. 

Busetnad og buskap. 

	Hus-	Menne-	Hes-	Stor-	Sma-	Gjei-	Svin.	Utsåd		Utsåd
	lydar.	skje.	tar.	fe.	ler.	ter.		korn.		poteter.
1657	1			11
1668	1		1	11	4			2,5	tun
1723	1		1	11	7			3	»
1800	1	7
1835	1	8	1	10	10			4	»	3	tun.
1865	3	13	1	16	37		2	6,7	tun.	10.5	tun.
1900	4	24	2	17	35		2	5,5	hl.	18	hl.
1920	3	10	3	11	21		2	7	mål	3	mål
1930	3	12	2	15	22		3	3,5	»	4	»
1939			2	16	21		2	1	»	3	»

BJÅNES 1. 

Øystein Bjånes er fyrste mann som me finn namngjeven på garden.  Han vart skattlagt i 1563 som «løs karl», og me tore difor tru at han var ein fiskar som hadde bygt seg hus her.  Bjånes var truleg enno ikkje teken upp att som gard. 

Mons Bjånes lagde skatt for garden i 1591.  Han var skriven som øydegardsmann og er kannhenda den som tok garden uppatt.  Um sønene hans, s. n. 

Ola Bjånes vart brukar ikr. 1593, truleg ved at han då vart gift med ekkja etter Mons.  Ola hadde garden åleine til 1603, då Arne Bjånes ogso vart brukar, s. n.  Arne var tvillaust son åt Mons og stykson åt Ola.  Det same gjeld Tomas Bjånes, som saman med nokre andre osingar vart sendt til svenskegrensa i 1612 for å vera med i Kalmarufreden.  Tomas kom heim att i 1613 og vart gift året etter.  Då kona hans fekk barn fyrr det var gjenge 9 månader etter brudlaupet, vart Tomas dømd til å leggja store bøter. 

Arne Bjånes vart brukar i 1603 saman med Ola Bjånes, som tvillaust var stykfar hans.  Arne var gift, men me veit ikkje noko um kona hans.  Av borni kjenner me sonen Ola, s. n.  Arne Særvoll, s. S. 1, var tvillaust ogso son hans.  Arne sat tungt i det, men han måtte leggja skatt som andre bønder i bygdi og vart ikkje rekna millom øydegardsmennene slik som fyremennene. 

Ola Arneson Bjånes vart brukar saman med faren i 1620.  Han døydde alt i 1626. 

Ivar Bjånes bygsla bruket i 1627 og vart truleg då gift med ekkja etter Ola.  Kvar Ivar var frå, veit me ikkje.  Han hadde vore gift fyrr og hadde frå fyrste giftarmålet m. a. sonen Ola, s. n.  Ivar stod seg tolleg godt, men vart skriven som øydegardsmann i skattelista.  Han døydde i 1642. 

Ola Ivarson Bjånes vart brukar saman med faren i 1634.  Då denne døydde i 1642, fekk Ola bruket åleine.  G. ikr. 1640 Marta Nils dtr., f. ikr. 1604.  Av borni kjenner me: lngeleiv, f. ikr. 1650, s. n., Nils, f. ikr. 1652, g. 1674 Marta Simons dtr. Kuven.  Ola greidde seg tolleg godt.  Han døydde i 1664. 

Lars Bjånes og kona Ingeborg var husmannsfolk på Bjånes i 1640 åri.  Kvar plassen deira var, veit me ikkje.  I 1660 åri var ein Ola Nilsson husmann her.  Han var fatig og gjekk ikring bygdi og bad seg.  Etter 1670 finn me ingen husmann på garden. 

Ekkja Marta Nils dtr. hadde bruket nokre år etter at mannen Ola Ivarson fall frå.  Ho døydde i 1681. 

Bård Olson Søfteland, f. ikr. 1639, vart i 1668 gift med lngeleiv Ols dtr. Bjånes, f. ikr. 1650, og fekk bygsla bruket etter vermori.  Born: Marta, f. 1668, g. 1693 Arne Heggland, s. Kalvetræ 1, Ola, f. 1670, g. 1691 Marta Eide, s. Midthus 1, Daniel, f. 1673, Samson, f. 1674, ug., Bård, f. 1676, g. 1699 Ragnhild Tøsdal, s. Øvreide 1.  Bård døydde alt i 1676. 
Ekkja lngeleiv Ols dtr. stjorna so bruket nokre år. 

Paul Hansson, f. ikr. 1645, gifte seg i 1679 med ekkja lngeleiv Ols dtr. og bygsla bruket.  Paul var truleg son åt Hans Lønningdal.  Born: Hans, f. 1680, g. 1699 Barbru Hjelle, s. Molda 1, Lars, f. 1684, ug., Jon, f. 1687, s. n., Nils, f. 1691, d. ung, Marta, f. 1692, ug.  Paul dreiv mykje med sjøen og arbeidde seg upp til ein velstandsmann.  Han var i mange år kyrkjeverja saman med Ola Tøsdal, men då dei slutta yrket i 1705, vart dei tekne for retten av dei nye kyrkjeverjone avdi dei ikkje hadde vakta kyrkjeskogane so godt som dei burde.  Det var serleg kyrkjeskogen i Steindalen som var skamhoggen.  Paul døydde i 1710 og lngeleiv i 1709. 

Jon Paulson Bjånes, f. 1687, bygsla farsbruket i 1710.  G. 1711 Marta Ols dtr. Gjerdevik frå Fusa, f. 1682.  Av 9 born vaks 4 upp: lngeleiv, f. 1713, g. 1734 Vinsjans indre Moberg, s. i. M. 1, Ola, f. 1716, s. n., Paul, f. 1719, g. 1749 Kari Søvik, s. Midthus 1, Sesilia, f. 1722, g. 1742 Asbjørn Søvik, s. S. 2.  Jon dreiv med sjøen likeins som faren.  I 1715 måtte han og alle gardbrukarane i Klyvagrendi og Hegglandsdalen for retten, avdi dei skulda kyrkjetiend og ikkje vilde betala til Jens Lem, som hadde pakta tiendi.  Jon døydde i 1742. 
Ekkja Marta Ola dtr. hadde so bruket nokre år.  Ho døydde i 1762. 

Ola Jonson Bjånes, f. 1716, bygsla bruket etter mori i 1746.  G. 1747 Kari Jons dtr. Berge frå Fusa (syskenborn), f. 1723.  Av 8 born vaks berre 3 upp: Marta, f. 1748, g. 1771 Engjel Hovland, s. indre Moberg 4, Paul, f. 1753, s. n., Kari, f. 1760, g. 1786 Nils Gjemdal, s. Lepsøy 2.  Ola dreiv med sjøen likeins som fyremennene, men sat ikkje so godt i det som dei.  Han døydde i 1787 og kona i 1801. 

Paul Olson Bjånes, f. 1753, bygsla farsbruket i 1781.  G. 1782 Marta Hans dtr. Lepaøy, f. p. Vik i Strandvik 1763.  Born: Ola, f. 1784, s. n., Kari, f. 1789, g. 1807 Torbjørn Jonson Hauge i Strandvik.  Tvo born døydde unge.  Paul dreiv fiske likeins som faren og arbeidde seg fram til ein velstandsmann.  Han var berre 38 år gamall, då han i 1791 kom burt på sjøen. 

Hans Halvardson nedre Rød, f. 1753, vart i 1792 gift med ekkja Marta Hans dtr. og fekk bygsla bruket same året.  Born: Brira, f. 1794, g. 1816 Mons Eide, s. E. 2, Hans, f. 1803, s. n., Magdela, f. 1805, g. 1826 Engjel Engjelson Håvik i Strandvik.  Hans var ein drivande kar og greidde seg godt.  Han døydde i 1814 og kona i 1819. 

Ola Paulson Bjånes, f. 1784, bygsla garden i 1815 etter mori og stykfaren og kjøpte den i 1834.  G. 1813 Guro Berges dtr. Eikeland, f. 1772, som fyrr hadde vore gift med Nils Erikson Hope i Fusa.  Ola hadde berre ein son Paul, f. 1814, d. ug. 1861, men kona hadde desse borni frå fyrste giftarmålet sitt med seg til Bjånes: Kristi, f. 1797, g. 1820 Jon Hauge, s. H. 1, Marta, f. 1794, g. Hans Samnøy i Fusa, Guro, f. 1805, s. n., Berge, f. 1809, g. 1829 Ragnhild Jons dtr. Dalland, b. Hope i Fusa, Synneva, f. 1812, s. br. 2.  Ola dreiv fiske attåt gardsbruket.  I 1803 var han og stykfaren i vårsildfisket, og dei berga då Anders Rød frå Hålandsdalen som hadde kollsigla og låg på kjølen.  Tvo andre Hålandsdølingar, som ogso låg på kjølen, gjekk under fyrr Bjåneskarane nådde fram.  Då halvbror åt Ola vart vaksen og vilde ha garden, fekk Ola seg eit nytt bruk på Bjånes, s. br. 2, der han sidan vart buande.  

Hans Hansson Bjånes, f. 1803, vart brukar saman med halvbroren i 1833 og skøytte garden i 1838 for 500 spd.  Han vart då brukar åleine, og halvbroren tok seg nytt bruk, s. br. 2.  G. 1833 Guro Nils dtr. Bjånes, f. p. Hope i Fusa 1805, som var stykdotter åt halvbroren.  Born: Marta d. e., f. 1833, d. ung, Hans, f. 1835, s. n., Nils, f. 1837, s. br. 3, Ola, f. 1838, g. 1877 Ragnhild ytre Drange, s. Klyva 3, Martin, f. 1843, g. 1874 Anna Steintveit, s. Lyssand 1, Marta d. y., f. 1845, g. 1865 Torbjørn Lyssand, s. L. 3.  Hans sat godt i det og var ein av dei få bønder i bygdi som åtte garden sin utan å ha skuld.  Han døydde alt i 1849. 
Ekkja Guro Nils dtr. stjorna so garden nokre år, tildess eldste sonen hennar vart vaksen.  Sjå meir um henne under br. 3. 

Hans Hansson Bjånes, f. 1835, fekk skøyte på halve Bjånes for 400 spd., då faren døydde i 1849, og tok dette bruket då garden vart skift.  G. 1855 Malena Mons dtr. Eide (syskinborn), f. 1831.  Born: Kristina, f. 1856, g. 1880 Ola Hansson Dyngjeland i Fana, s. F. B. 412, Gurina, f. 1862, g. 1882 Johannes nedre Rød, s. n. R. 1, Hans, f. 1865, s. n., Mons, f. 1875, d. ug. 1895.  Hans dreiv med skogarbeid attåt gardsbruket.  Han var ein mykje vyrd mann i bygdi og var m. a. medlem av heradstyret 1866 – 1873 og 1876 – 1879.  Attåt dette var han ein mykje nytta utskiftingsmann, og han var ogso den fyrste lagrettemann i Os, s. O. B. I 548.  Hans døydde i 1913 og Malena i 1904. 

Hans Hansson Bjånes, f. 1865, skøytte farsbruket i 1902.  G. 1888 Kari Lars dtr. Stortid frå Fusa, f. 1854.  Born: Malena, f. 1888, g. Hans Johannesson ytre Moberg, i Amerika, s. O. B. II 46, Larsina, f. 1890, d. ug. 1909, Hans, f. 1893, s. n., Marta, f. 1895, strikkerske, Mons, f. 1898, assistent på Møystad forsøksgard på Hedmark.  Hans dreiv ei tid med skogarbeid likeins som faren.  Han døydde i 1940 og kona i 1920. 

Hans Hansson Bjånes, f. 1893, fekk skøyte på bruket etter faren i 1902.  G. 1927 Inger Johannes dtr. Kuventræ (Kuven), f. 1904.  Born: Kari, f. 1928, Borghild, f. 1929, Hanna, f. 1931, Jorunn, f. 1933, Liv, f. 1935.  Hans dreiv med ymse trearbeid.  Han døydde ved eit skjoteuhende under vegarbeid i 1938. 
Ekkja Inger Johannes dtr. hev stjorna bruket etter at mannen fall frå. 

BJÅNES 2 (Bjånesstykket). 

Ola Paulson Bjånes, f. 1784, festa eit stykke av garden og flutte hertil, då halvbroren Hans Hansson overtok hovudbruket i 1838.  Sjå um han og huslyden hans under br. 1.  Ola døydde her i 1859 og kona i 1857. 

Johannes Andersson Hauge, f. 1808, vart i 1838 gift med Synneva Nils dtr. Bjånes, f. 1812, og fekk seinare festa bruket etter vermori og siste mannen hennar.  Born: Anders, f. 1838, d. ug. 1860, Guro, f. 1842, s. n., Nils, f. 1845, handelsmann, g. 1878 Anna Johannes dtr. Kleppe frå Samnanger, b. Bergen, s. O. B. II 59, Ola, f. 1848, Hans, f. 1852.  Johannes var murar og steinarbeidar.  Han døydde i 1885 og kona i 1864. 

Lars Erikson Valle, f. 1824, vart i 1869 gift med Guro Johannes dtr. Bjånes, f. 1842, og festa bruket etter verfaren.  Born: Lars, f. 1870, s. n.  Lars var lærar i Ossokni, s. O. B. I 359, 372 og 374.  Han døydde i 1880. 
Ekkja Guro Johannes dtr. hadde so bruket i heile 18 år.  Ho døydde i 1904. 

Lars Larsson Bjånes, f. 1870, festa bruket i 1898 etter mori og hev det enno.  I 1899 kjøpte han eit bruk i Hatvik, s. H. 4, der han er busett, og der ein finn meir um han og huslyden hans. 

BJÅNES 3. 

Ekkja Guro Nils dtr. Bjånes, f. 1807, fekk dette bruket ved skifte etter mannen, då han døydde i 1849, s. br. 1.  Bruket vart verdsett ved skiftet til 400 spd.  Guro døydde her i 1861. 

Nils Hansson Bjånes, f. 1837, skøytte bruket etter mori i 1860.  G. 1862 Barbru Anders dtr. Søfteland, f. 1844.  Born: Hans, f. 1866, d .ung, Gurina, f. 1869, s. n., Anna, f. 1878, g. 1902 Anders Hauge, s. H. 3.  Nils kjøpte Steindalskogane saman med broren og eit par andre, og dreiv skogarbeid der, s, Steindalsæter.  Han døydde i 1923 og kona i 1933. 

Henrik Jørgenson Borgen, f. 1862, vart i 1891 gift med Gurina Nils dtr. Bjånes, f. 1869, og skøytte bruket etter verfaren i 1898.  Born: Barbra, f. 1892, hushjelp, Jørgina, f. 1894, lærarinna, s. O. B. I 368 og 376, Nils, f. 1902, s. n.  Henrik dreiv med slakting o. a. attåt gardsbruket.  Han var i mange år medlem av styret i Os privatbank, Os forbruksforening og andre verksemder.  Henrik døydde i 1938. 

Nils Henrikson Bjånes, f. 1902, skøytte farsbruket i 1936 og er brukar no.  G. 1936 Borghild Engjels dtr. Sørstrønen, f. 1912.  Born: Henrik, f. 1938. 

BJÅNES 4. 

Hans Janson Øvredal, f. 1824, festa eit jordstykke og busette seg her ikr. 1870.  G. 1866 Sigrid Tomas dtr. Rødne frå Samnanger, f. 1830.  Fosterson (brorson åt kona): Knut Tomasson Rødne, f. 1879, g. 1902 Gurina Klyva, s. Bø 13.  Hans var skomakar og dreiv yrket til han døydde i 1896. 
Ekkja Sigrid Tomas dtr. var busett her etter at mannen fall frå, til ho døydde i 1908.  Huset vart seld og stend no på Valle br. 2.  Jordstykket fall attende til hovudbruket. 

BJÅNES 5 (Birkeli). 

Doktar Karl Joakim Rønneberg Håsted frå Oslo kjøpte i 1913 tvo jordstykke av br. 1 og 3 på garden og bygde seg sumarbustad her.  Då han døydde, fekk sonen Valentin Voss Håsted skøyte på eigedomen i 1935 og er eigar no.