HATVIK

Frå OS SOGA III side 649 – 659

69. HATVIK 

Namnet kjem av -vik, samansett med håpt, band, samband, eit smalt dalføre e. 1.  Her gjeld det truleg dalføret som gjeng frå Hatvik til Moldavågen.  Lonane, av lon, vatspytt, sump, som høver på Lonane. 

Kommentar 23.09.2025 Hans-Inge Eide.:
Dagens eigar seier namnet kjem av «Hatl», «Hassel», altså «Hatle-vik» eller «Hassel-vik».  Som Hatlevik, Hatlestrand m.fl.  Det stemmer godt med at det er mange «Hatletrær, hasselnøtte-tre i heile området 

Uttale: Ha’ttvikjo.  
Skrivemåtar: Haftvik (1320), Hatuig (1519), Hattuig (1563), Hartvig (1567), Hattuiig, Hattuigh, Hattuigen, Hatvigen, Hatteuigh, Hattewigh, Hadtuig, Hatvig (1723). 

Garden ligg ved ei vik som stikk inn frå Fusafjorden nokre km. austanfyre Molda og Bjånes.  Os prestebol åtte garden, som ikr. 1800 vart utteken til ekkjesæte for presteekkjone i Os.  I 1849 vart den seld til ein som busette seg på garden. 

Or gamle matriklar og teljingar: 
1668: Såar 2 smale tønder, afler 6 smale tønder, god ager og eng sampt fehagge.  Ligger 1 vog til som ehr 2 laxeverppe, som her Jens self lader brugge den 2 part udj det ene laxesede og leylendingen den 3 part, den anden laxesede liger under Lyse Kloster, paalagt at forbedre sin jord, hafe liden homblehagge.  
1723: Ingen sætter, ingen qvern, maadelig jordart, dog tør og skiels letvunden.  Under denne gaard ligger 2 laxevaage – – .  
1865: Hatvig med 1 plads: Har 10 maal dyrket ager og eng, hvoraf intet godt, 4 maal middels og 10 slet, har 120 maal naturlig england, deraf 12 maal godt, 47 middels og 61 slet, af englandet er 20 maal dyrkbart.  Har skog til husbrug, har adgang til lyng og skav men kun pladset bruger dette til foster for ½ ko, er middels letbrugt og mindre godt drevet.  Eieren Formann har en laksevaag som aarlig indbringer 8 spd. 

Busetnad og buskap. 

	Hus-	Menne-	Hes-	Stor-	Sma-	Gjei-	Svin.	Utsåd		Utsåd
	lydar.	skje.	tar.	fe.	ler.	ter.		korn.		poteter.
1657	1			8
1668	1		1	8	8			2	tun
1723	1		1	10				3	»
1800	1	9
1835	2	13	1	12	16			4	»	2	tun.
1865	4	18	2	13	18			6	tun.	8	tun.
1900	5	28	2	16			2	1,5	hl.	19,5	hl.
1920	6	26	5	18	19		2	8,5	mål	5,5	mål
1930	4	23	4	16	37		2		»	4	»
1939			5	20	28		2		»	3	»

HATVIK 1 

Lars Hatvik var brukar i 1519 og er fyrste mann her som me veit namnet på.  Korlenge han hadde garden, veit me ikkje. 

Ola Hatvik hadde garden i 1563, men let han frå seg straks etter. 

Anders Hatvik var brukar i 1567 og hadde garden radt til 1597. 

Erik Hatvik vart brukar etter Anders.  Han døydde alt ikr. 1603. 

Torbjørn Hatvik bygsla garden i 1604, truleg avdi han då vart gift med ekkja etter Erik.  Torbjørn sat smått i det, og han vart sume år rekna som berre husmann eller øydegardsmann.  Han hadde garden til 1620. 

Rasmus Hatvik vart brukar etter Torbjørn.  Kona hans heitte Brita, men meir veit me ikkje um huslyden hans.  Rasmus sat smått i det likeins som fyremannen, og han lagde jamt berre husmannskatt.  Han livde til 1665, då han gjorde tenesta som lagrettemann, men seinare høyrer me ikkje noko um han.  Kvar Rasmus og fyremennene hans var frå, veit me ikkje. 

Johannes Larsson Gjerdevik frå Fusa, f. ikr. 1640, bygsla bruket i 1663.  G. 1665 Kari Lars dtr. Hauge, f. ikr. 1648.  Born: Kari d. e., f. 1666, g. 1685 Lars Søfteland, s. S. 2, Brita, f. 1668, g. 1691 Lars Øvreide, s. Ø. 2, Lars, f. 1670, g. 1691 Barbru Boga, s. ytre Moberg 1, Marta, f. 1674, Anna, f. 1678, g. 1708 Simon Hauge, s. H. 3, Mari, f. 1680, g. 1704 Peder Bø, s. Bø 2, Kari d. y., f. 1682, ug., Ola, f. 1685, g. 1706 Eli Heggland, s. Bø 5, Amund, f. 1688, d. ung.  Johannes dreiv med skogarbeid, og i 1665 selde han trevaror for ein dalar til skotteskipi.  Han var ein velstandsmann som hadde pengar ute på renta og åtte dertil umlag heile Sørstrønen.  Johannes døydde i 1695. 
Ekkja Kari Lars dtr. hadde so bruket nokre år. 

Stein Knutson Eikeland frå Fusa, f. 1674, gifte seg med ekkja Kari Lars dtr. i 1699 og fekk bygsla bruket.  Stein sat godt i det likeins som fyremannen og var ein vyrd mann i bygdi.  Då Stein let bruket frå seg i 1736, tok han ikkje kår som vanlege bønder, men gjorde ei semja slik at han skulde få alt det han trong hjå ettermannen.  For det skulde denne få alt det Stein åtte, etter at dei andre arvingane hadde fenge 90 dalar ihop fyreåt.  Stein døydde i 1756 og Kari i 1732. 

Hans Olson Eikeland frå Fusa, f. 1708, som var brorson åt Stein, bygsla garden i 1736 etter farbroren.  G. 1736 Kristi Villums dtr. Sørtveit frå Strandvik, f. 1712.  Av 6 born vaks berre tvo upp: Guro, f. 1748, g. 1765 Engjel Jonson Håvik frå Strandvik, Ingeborg, f. 1751, s. n.  Hans var ein rik mann.  I 1748 kjøpte han Fusakyrkja med dei gardane som kyrkja åtte: Nedre Boga, Opsal, Gjerde, Kjønn, Kambestad og nore Holmefjord.  Attåt dette åtte han halve Gjemdal, Bogstrand i Fusa og halve Myklestad i Tysnes og hadde pengar ute på renta.  Han døydde alt i 1752. 

Nikolai Hansson Gjøn frå Hålandsdalen, f. 1721, gifte seg i 1753 med ekkja Kristi Villums dtr. og fekk bygsla bruket same året.  Born: Marta, f. 1755, g. 1773 Ola Olson Sydnes frå Fjellberg, Kristi, f. 1757, g. 1774 Ola Olson Storedale frå Kvinnherad.  Nikolai var korporal i heren då han kom til Hatvik.  Han åtte sjølv både pengar og jord og fekk mykje med kona.  Dei arvelutane som var gjengne til andre arvingar etter Hans Olson, kjøpte han attende og vart tilslutt eigar av heile Fusa kyrkja og alle dei gardane som fyremannen hadde ått.  Nikolai vart ein rik mann, og ved skiftet etter han var eiga hans 1300 dalar (100 – 150 000 kroner i vårt pengeverde).  Det er største skiftet som hev vore etter nokon bonde i Os.  Nikolai var elles knipen på skjelingane, og folk som skulde ha nokre dalar hjå han, måtte ofte ta han for retten for å få pengane.  Jamnast vreid han seg frå skuldkravi.  Han var interessert for krøterstell, og i 1757 kjøpte han ein framifrå stut av Torkjell Leirstein og Hans Skogseid for 10½ dalar, medan den vanlege stutepris då var 3 dalar.  Seljarane måtte rettnok ha Nikolai for retten fyrr dei fekk pengane for stuten.  Nikolai døydde i 1770 og kona i 1775. 

Hans Andersson Koldal, f. 1753, vart i 1770 gift med Ingeborg Hans dtr. Hatvik, f. 1751, og vart brukar saman med vermori.  I 1772 fekk han bygsla bruket.  Ingeborg døydde i 1798, og Hans gifte seg att tvo år etter med Anna Peders dtr. Skjeie, f. 1770.  Hans fekk 18 born, og av dei vaks 13 upp: Kristi d. e., f. 1772, g. 1792 Engjel Engjelson Håvik i Strandvik, Anders, f. 1775, g. 1805 Kari Søvik, s. S. 1, Anna, d. e., f. 1779, g. 1800 Lars Tøsdal, s. T. 2, Hans, f. 1782, g. 1808 Anna indre Moberg, s. i. M. 1, Kari, f. 1784, g. 1812 Ola Eide, s. E. 1, Nikolai, f. 1788, g. 1815 Anna Lepsøy, s. L. 2, Ingeborg d. e., f. 1795, g. 1818 Ola Storum, s. S. 1, Engjel, f. 1800, g. 1823 Guro Sørstrønen, s. Ferstad 2, Ingeborg d. y., f. 1803, g. 1838 Engjel Engjelson Nerhovde i Hålandsdalen, Kristi d. y., f. 1806, g. 1833 Mons Sørstrønen, s. S. 2, Peder, f. 1808, g. 1845 Eina Torbjørns dtr. Bjøndal, b. Kjønn i Hålandsdalen, Anna d. y., f. 1811, g. 1831 Håkon Sveinson ytre Rød i Hålandsdalen, Ragnhild, f. 1815, g. 1843 Jens Steinson Haug i Samnanger, s. S. B. 669.  Hans vart ein velstandsmann likeins som fyremennene på garden.  Noko av fyremannen sitt jordegods arva han etter vermori, og noko kjøpte han, tildess han fekk samla ihop att storparten av det som fyremannen hadde ått av Fusa kyrkjegods.  Attåt dette åtte han ein part i Koldalsagi og lånte ut pengar til kjøp av fleire gardar.  Hans var ein mykje vyrd mann i Osbygdi.  I mange år var han medhjelpar i kyrkja, var postbonde og skyss-skaffar i Hatvik, og vart den fyrste forlikskommissær i Ossokni.  I 1815 flutte han frå Hatvik og busette seg på Kjønn i Hålandsdalen, der han døydde i 1817.  
Ekkja Anna Peders dtr. gifte seg att tvo år etter med Endre Larsson Haugen frå Strandvik. 

Erik Nilsson Dale frå Fusa, f. 1785, bygsla garden då Hans flutte i 1815.  G. 1817 Anna Hans dtr. Eikeland frå Fusa, f. 1785.  Born: Jørna, f. 1822, g. 1844 Peder Samuelson Langeland frå Samnanger, s. S. B. 551, Gjertrud, f. 1824, g. 1846 Jakob Bø, s. Bø 4, Margreta, f. 1827, g. 1848 Lars Tøsdal, s. Sørstrønen 2.  Erik hadde vore postdreng i Hatvik mange år fyrr han vart brukar her.  Han vart utskriven som soldat i 1803 og skulde vore med i ufreden 1808 – 14, men då han skyssa posten, vart han fri hertenesta.  Erik døydde i 1853 og kona nokre år seinare. 

Engjel Hansson Holmefjord, f. 1801, kjøpte Hatvik av Staten i 1849 for 1851 spd. og flutte til garden tvo år etter.  G. 1836 Anna Gunnars dtr. Kvalesund, f. 1818.  Han hadde fyrr vore busett i Kvalesund og på Milde i Fana.  Sjå um han og huslyden hans under Kvalesund 1.  Engjel greidde seg ikkje på garden, og i 1859 vart Hatvik seld til godseigar Formann for 2451 spd.  Engjel stjorna bruket i tvo år etter salet, men i 1861 for han til Amerika med huslyden, s. O. B. II 28. 

Nils Hansson Borgen, f. 1823, pakta garden då Engjel flutte burt.  G. 1859 Anna Nils dtr. Dale frå Fusa, f. 1824.  Nils var skomakar, og då han slutta med paktingi ikr. 1868, vart han framleis verande i Hatvik og dreiv yrket sitt her.  I 1878 flutte han til Osøyri, s. O. 13, der ein finn meir um han og huslyden hans. 

Ola Paulson Gåssand, f. 1848, vart paktar etter Nils.  G. 1869 Guro Nils dtr. Lien, f. 1834.  Ola pakta her berre eit par år.  Han var so nokre år paktar på Tveit og flutte i 1874 til Solheimsviki ved Bergen, der han sidan vart buande. 

Hans Marius Tvedt frå Bergen, f. 1837, kjøpte garden av Lysekloster i 1872 for 2600 spd. og busette seg her.  Hans var son åt gullsmed Michael Tvedt i Bergen og hadde i sine unge år gjenge landbruksskulen.  Han var ei stutt tid handelsmann på Osøyri, s. O. 5. og hadde seinare havt bruk på Molda og Klyva, s. d.  G. 1863 Karen Regina Fredriks dtr. Ekle frå Trondheim, f. 1837.  Av 10 born vaks 8 upp: Fanny, f. 1863, b. Bergen, Emma, f. 1864, s. n., Hanna, f. 1866, d. ug. 1889, Harald, f. 1868, sjømann, i Amerika, Dagny, f. 1872, g. 1894 fabrikkeigar Johan Matthiessen, b. Bergen, Maria, f. 1874, g. 1895 sakførar Anders Holme, b. Bergen, Julia, f. 1878, sjukesyster, b. England, Ragna, f. 1884, g. 1903 skogforvaltar Martin Olson Sannerud.  Hans Tvedt dreiv trelasthandel o. a. på eigedomen og var ogso dampbåtekspeditør.  Han døydde i 1930 og kona i 1907. 

Guttorm Monsson Gjerde frå Fusa, f. 1853, vart i 1887 gift med Emma Hans dtr. Tvedt, f. 1864, og fekk året etter skøyte på bruket etter verfaren.  Born: Alf, f. 1888, d. 1901, Hanna, f. 1890, g. 1916 direktør Thomas Schou Falck, b. Bergen, Hjalmar, f. 1892, bankmann, agent, b. Oslo, Guttorm, f. 1898, s. n., Margit, f. 1903, g. disponent Smit, b. Bergen.  Guttorm var notbas og hadde vanleg fleire notbruk i drift.  Han døydde i 1920. 
Ekkja Emma Gjerde hadde so bruket nokre år. 

Guttorm Guttormson Gjerde, f. 1898, skøytte farsbruket i 1929.  G. 1926 Ragna Maria Ivars dtr. Bugge, f. 1905.  Born: Erna, f. 1926, Ingeborg, f. 1928, Unni, f. 1932, Rigmor, f. 1934.  Guttorm er dampbåtekspeditør og hev bensinstasjon.  Han driv no ogso Os treskofabrikk, som han kjøpte i 1939. 

HATVIK 2 (Hatvikneset). 

Martinus Nilsson Kilen (Berge), f. 1785, busette seg her ikr. 1812.  G. 1810 Kari Ols dtr. Ferstad, f. 1783.  Born: Nils, f. 1812, s. n., Ola, f. 1814, g. 1839 Anna Storum, s. S. 5, Hans, f. 1820, Helena, f. 1823, g. 1847 Elling Osøyri, s. O. 3.  Tvo born døydde unge.  Martinus vart utskriven som soldat i 1804, men same året braut han høgre låret, og han kom difor i kystvernet.  Han fekk likevel utlevert byrsa, då dei andre fekk spjot eller handspik, og i 1811 vart han sett inn i Oskompaniet og måtte vera med i ufreden.  Martinus var fiskar og sat sverande tungt i det.  Han døydde i 1841 og kona i 1857. 

Nils Martinusson Hatvik, f. 1812, festa bruket då faren døydde.  G. 1841 Brita Mons dtr. Austevoll frå Austevoll, f. 1800.  Born: Nils, f. 1842, g. b. Bergen, Mons, f. 1844, smed, g. 1867 Maria Halvards dtr. Hovda frå Hevne, b. Bergen, Martinus, f. 1848, i Amerika.  Nils dreiv fiske attåt gardsbruket.  Kona døydde i 1883, og Nils flutte til Bergen, der han fall frå ikr. 1890. 

Knut Eliasson Gjemdal, f. 1839, busette seg her då han flutte frå Gjemdal i 1883.  I 1892 flutte han til Osøyri, s. O. 3, der ein finn meir um han og huslyden hans. 

Kristian Danielson ytre Drange, f. 1867, busette seg her då Knut flutte.  G. 1890 Kristina Ols dtr. Holsund frå Fusa, f. 1861.  I 1895 flutte han til Berge, s. B. 6, der han sidan vart buande og ein finn meir um han og huslyden.  Plassen fall attende til hovudbruket. 

HATVIK 3. 

Hans Hansson Sandvik frå Samnanger, f. p. Utskot 1812, bygde eit hus ved sjøen i Hatvikvågen og busette seg her ikr. 1850.  G. I 1845 Karolina Kornelius dtr. frå Bergen, f. 1825.  Hans var skreddar og dreiv ogso med litt småhandel og sal av øl, s. O. B. I 578 og 597.  I 1880 flutte Hans huset sitt ut til Osøyri og vart sidan buande der.  Sjå meir um han og huslyden under Osøyri 15. 

Amund Åmundson Askviknes (Askvik), f. 1821, busette seg ogso her ikr. 1860.  G. 1850 Boel Jons dtr. indre Tuen, f. 1804.  Dei hadde ikkje born.  Amund, som var kjend i bygdi under namnet «Aumen», dreiv fiske og putla med anna arbeid.  Ikr. 1880 flutte han til Flatøy i Fana, der han sidan vart buande. 

HATVIK 4 (Lonane). 

Lars Samsonson Ulven, f. 1830, festa ein part av Hatvik i 1868 og kjøpte bruket i 1873, då det ogso vart serskilt skyldsett, for 600 spd.  G. 1855 Lars dtr. Raudlidi, f. 1821.  Av 6 born vaks tvo upp: Samson, f. 1855, sjømann, g. 1897 Ingeborg Anders dtr. Borge frå Haus, Gurina, f. 1858, g. 1895 Engjel Midtsæter, s. Berge 7.  Lars hadde vore paktar på Klyva fyrr han kom til Hatvik.  Han dreiv med bygningsarbeid og ymse anna.  Lars døydde i 1906 og kona i 1908. 

Lars Larsson Bjånes, f. 1870, kjøpte bruket i 1899.  G. 1893 Anna Tomas dtr. Krokeid frå Fana, f. 1868.  Born: Lars, f. 1895, trearbeidar, Hanna, f. 1897, g. bygningsmann Hans Henrikson Liland frå Fana, Guro, f. 1900, i Amerika, Magda, f. 1914, hushjelp.  Lars er snikkar og bygningsmann.  Han hev vore med i likningi, skule- og fatigstyre o. a. 

HATVIK 5. 

Ola Johannesson Heggland, f. p. Totland i Samnanger 1836, kjøpte i 1876 ein part av br. 1 for 1100 kroner og busette seg her.  Han hadde fyrr vore busett i Haugstræ, s. Hauge 6.  G. 1862 Guro Lars dtr. Storlid frå Fusa, f. 1821.  Born: Seselina, f. 1867, s. n.  Ola var fiskar og dreiv med sjøen.  Han døydde i 1915 og kona i 1901. 

Lars Larsson Heggland, f. 1869, vart i 1892 gift med Seselina Ola dtr. Hatvik, f. 1867, og fekk i 1894 skøyta bruket etter verfaren.  Born: Ola, f. 1893, d. 1903, Anna, f. 1894, s. n., Severina, f. 1896, g. 1917 Peder Heggeland (Spansteigen), s. H. 1, Guro, f. 1898, g. 1922 Jon Heggland, s. H. 9, Lars, f. 1900, s. n., Ola, f. 1905, g. 1933 Borghild Heggland, s. H. 10.  Tvo born døydde unge.  Lars var skomakar og dreiv yrket til han døydde i 1924. 

Lars Larsson Hatvik, f. 1900, skøytte farsbruket i 1923.  G. 1925 Ingeborg Hans dtr. indre Moberg, f. 1900.  Born: Lars, f. 1927, Ågot, f. 1930, Hans, f. 1934.  I 1929 let Lars bruket frå seg og for til Amerika.  Etter at han kom att til landet hev han drive med steinarbeid og er busett hjå verbroren på indre Moberg. 

Hans Janson Koldal frå Fusa, f. 1887, kjøpte bruket av verbroren i 1929 og hev det no.  Han hadde fyrr vore busett på Koldal.  G. 1918 Anna Lars dtr. Hatvik, f. 1894.  Born: Aslaug, f. 1919, hushjelp, Lars, f. 1921, Harald, f. 1923, Sigvald, f. 1926, Jan, f. 1928, Solveig, f. 1930, Agnes (tvilling), f. 1931, Hanna, f. 1931, Odd, f. 1935.  Hans er veg- og stein-arbeidar. 

HATVIK 6. 

Jon Andersson Djupevik frå Strandvik, f. 1830, kjøpte i 1879 ein part av br. 5 for 1600 kroner og vart buande her.  G. 1879 Eli Lasses dtr. Litlelid frå Fusa, f. 1842.  Born: Kristina, f. 1883, s. n., f. 1887, d. ung.  3 born, m. a. eit par tvillingbror, døydde unge.  Jon var bøkkar.  Han døydde i 1913 og Eli i 1921. 

Anders Jørgenson Borgen, f. 1883, vart i 1911 gift med Kristina Jons dtr. Hatvik, f. 1883, og fekk året etter skøyte på bruket etter verfaren.  Born: Jon, f. 1912, gardsarbeidar.  Ei gjenta døydde ung.  I 1919 kjøpte Anders ein stor part av utmarki på Klyva br. 1 og lagde til bruket sitt.  Anders hev i mange år vore arbeidar på treskofabrikken i Hatvik.