Gards og Ættesoga

MIDTSÆTER

Publisert

Frå OS SOGA III side 812 – 819

———————————-


84. MIDTSÆTER. 

Namneupphavet er sæter, støl, og stølen hev fenge namnet avdi han låg millom tvo andre stølar.  Den eine av dei var truleg Lønningdalstølen, som låg lenger nede og vart nedlagt ikring 1700, og den andre var ein eller fleire stølar som låg ved Steindalsvatnet.  M. a. hadde Heggland sæterstøl her.  Då Midtsæter vart rydja og bygd, fylgde sæternamnet med som namn på garden. 

Uttale: Me’sætre.  

Skrivemåtar: Midsetter (1663), Mesetter, Meesedter (1668), Mitsætter (1723). 

Garden ligg i ein liten botn under Midtsæterfjellet, rett upp for Lønningdal, ikring 250 meter over havet.  Garden er truleg uppteken frå Lønningdal ikr. 1650.  Hermann Garmann i Bergen åtte garden i 1660 åri, og han selde til Jakob Widing som var eigar av Lysekloster ikr. 1700.  Midtsæter kom deretter i Formann si eiga, men garden vart framleis rekna som «lenets gods» og ikkje som Lyseklostergard. 

Or gamle matriklar og teljingar:  
1668: Saar 1 stadtztønde, afler 3 tdr., er en field jord og bundens røde boll.  
1723: Ingen sætter, skoug til huusenes reparation og brendefang, ingen qvern eller fiskerie, særdelis uvis til korn og tungvunden.  Har aldeles ingen anden næring end hans ringe gaards aufling og ingen for deel af skougen ved bruget eller i andre maader.  
1865: Har 8 maal dyrket ager og eng, hvoraf intet godt, 4 maal middels og 4 slet, har 124 maal naturlig england, deraf 6 maal godt, 17 middels og 101 slet, en del af englandet kan dyrkes.  Har skog til brendefang og ½ husreparation, føder 1 ko og 2 ungnød ved lyng og løv, er tungvint at bruge og almindelig drevet.  Kan aarlig faa 24 voger hø af en udslaatte, er frostlændt. 

Busetnad og buskap.

Hus-Menne-Hes-Stor-Sma-Gjei-Svin.UtsådUtsåd
lydar.skje.tar.fe.ler.ter.korn.poteter.
1657         
16681 1446 1tun 
17231 154  1,5» 
180016       
1835213171212 3»1,3tun.
18652132112824 6»6tun.
190042721523825,5hl.14hl.
192052531318 210mål4,5mål
193041821529 14»2»
1939  31622 22»3»


MIDTSÆTER 1. 

Anders Albrigtson Midtsæter, f. ikr. 1630, var brukar her i 1663 og hadde då rydja og bygd garden.  Matrikulen 1668 segjer, at Midtsæter «er bundens røde boll» (Anders si rudningsjord).  Me kann tru at garden var uppteken i 1640 eller 1650 åri, men at Anders var skattefri som rudningsmann inntil 1663, då han fyrste gong kom med i skattelista.  Anders var kannhenda son åt Albrigt øvre Rød, og vart fyrste gong gift ikr. 1650.  Kona døydde, og Anders gifte seg att med Marta Johannes dtr., som kannhenda var dotter åt Johannes Tveit.  Av borni kjenner me berre sonen Ola, f. ikr. 1662, og tvo døtre, Anna og Kari, som var vaksne i 1670 åri.  Anders døydde i 1677. 
Ekkja Marta Johannes dtr. hadde bruket eit par år etter at mannen fall frå. 

Jakob Danielson Søfteland, f. ikr. 1660, gifte seg med ekkja Marta Johannes dtr. i 1680 og fekk bygsla bruket.  Born: Anders, f. 1681, d. ung, Johannes, f. 1683, g. 1718 Marta Ellings dtr., s. Nordstrønen 4.  Jakob greidde seg truleg ikkje på bruket, for alt i 1683 flutte han frå Midtsæter og busette seg på Bø, s. Bø 5.  Seinare flutte han til Nordstrønen, s. N. 4, der ein finn meir um han. 

Mons Hansson, f. ikr. 1650, bygsla bruket då Jakob flutte.  Kvar Mons var frå, veit me ikkje.  Kona hans heitte Guro, og ho hadde tvillaust vore gift fyrr ho kom til Midtsæter.  Då ho døydde, skreiv presten i kyrkjeboki at Guro var 96 år gamall, og etter det skulde ho vera fødd ikr. 1630.  Hans Midtsæter, s. n., var truleg son hennar frå fyrste giftarmålet.  Mons døydde i 1735 og Guro i 1728. 

Hans Hansson Midtsæter, f. ikr. 1673, bygsla garden av Jakob Widing i 1714.  Han var truleg son åt Guro og stykson åt Mons.  G. I 1713 Marta Ellings dtr. Gåsdal, f. ikr. 1671, d. p. barseng 1718, g. II 1719 Helga Johannes dtr. Lien, f. 1673.  Av 5 born vaks 3 upp: Arne, f. 1714, g. ikr. 1740 Marta Molda, s. Heggland 3, Marta, f. 1719, s. n., Ola, f. 1721, g. 1755 Gunhild Eide, s. E. 1.  Hans døydde i 1748 og Helga i 1762. 

Nils Jørgenson Boga frå Fusa, f. ikr. 1715, vart i 1740 gift med Marta Hans dtr. Midtsæter, f. 1719, og fekk bygsla bruket etter verfaren.  Av 10 born vaks 8 upp: Barbru, f. 1743, g. 1762 Hans Larsson Gaupholm i Samnanger, s. S. B. 774, Hans, f. 1746, g. 1770 Eli øvre Rød, s. Spansteigen 1, Jørgen, f. 1749, var sersjant og flutte or bygdi, Helga, f. 1752, s. n., Marta, f. 1755, var ugift i 1780 åri, Peder, f. 1756, g. 1783 Marta Lepsøy, s. L. 1, Ola, f. 1759, g. 1786 Anna Ols dtr. Eikeland i Fusa, Nils, f. 1762, gjekk i isen på Steindalsvatnet vinteren 1779 og kom burt.  Nils vart utskriven til soldat i 1736 og gjorde tenesta til 1742, då han vart «kasseret som udygtig».  Han sat godt i det og åtte m. a. eitt eller tvo bruk i øvre Boga.  Nils var ein vyrd mann i bygdi og gjorde tenesta som lagrettemann i mange år.  Han døydde i 1765. 
Ekkja Marta Hans dtr. hadde bruket i over 20 år etter at mannen fall frå.  Dotteri og versonen var busette på bruket og hjelpte henne med arbeidet dei siste åri, men ho stod sjølv for stjorningi.  Marta døydde i 1802. 

Ola Hansson Lunden, f. 1749, vart i 1776 gift med Helga Nils dtr. Midtsæter, f. 1752, og fekk bygsla garden etter vermori i 1788.  Born: Anna, f. 1777, s. br. 2, Nils, f. 1781, g. 1816 Karen Mikals dtr. frå Bergen, Hans, f. 1785, g. 1814 Brita Balland, s. Balland 1, Ola, f. 1794, s. n.  3 born døydde unge.  Ola var ein drivande kar og greidde seg godt, men han vog ikkje på ordi sine og kom jamt i håri på grannane.  Han fekk sak med Øvredalsmennene um nokre utslåttor og likeins med Stein Lønningdal um markeskiftene, men tapte i begge sakene.  I 1801 fekk han dom på seg for «uanstændige ord» um verbroren Peder Lepsøy, i 1802 måtte han leggja bot for å ha kalla Stein Lønningdal ein tjuv, og eit par år etter fekk han bot for «ærerørige beskyldninger» mot Torstein Spansteigen.  Ola døydde i 1825 og kona i 1833. 
Dei tvo eldste sønene åt Ola, Nils og Hans, var med i ufreden 1808 – 1814.  Nils, som var 64 tumar høg, vart utskriven til hertenesta i 1801 og slapp heimatt or ufreden i 1813.  Han vart gift og busett i Bergen og hadde 4 born. 
Sonen vart bakar på Stord, eldste dotteri vart gift med ein los Tormodson, og dei andre døtterne fekk kvar sin bakar, den eine i Bergen og den andre i Gjermundshamn.  Då kona Karen Mikals dtr. døydde, flutte Nils heimatt til Midtsæter og døydde her i 1848.  Broren Hans vart utskriven i 1808, og då han var 67 tumar høg og ein sterk kar, vart han utteken til å vera med i garden.  Han kom likevel ikkje til garden, men vart sett inn i Oskompaniet som «jæger» og gjorde tenesta til ufreden enda i 1814. 

Ola Olson Midtsæter, f. 1794, bygsla garden i 1825.  G. 1824 Brita Anders dtr. Bø, f. 1798.  Born: Marta, f. 1826, g. 1851 Elling Lepsøy, s. L. 1, Ola, f. 1828, d. ug. 1861, Helga, f. 1830, g. 1855 lærar Hans Knutson Eikedal frå Samnanger, i Amerika, s. O. B. II 49, Eli, f. 1832, g. 1874 Lars Røykenes, s. R. 2, Anders, f. 1835, reiste til Amerika i 1862, Nils, f. 1838, s. n., Hans, f. 1840, g. 1870 Guro Steffens dtr. Bogstrand, b. Rød i Fana, seinare i Amerika, s. O. B. II 49.  Tvo born døydde unge.  Ola, som var 63 tumar høg, vart utskriven til soldat i 1814, men kom ikkje med i ufreden som enda same året.  Eldste syster åt Ola vart busett på Midtsæter, og ho fekk noko av garden som i 1842 vart skift vidare i tvo like partar, s. br. 2.  Ola døydde i 1875 og Brita i 1881. 

Nils Olson Midtsæter, f. 1838, vart brukar etter faren, og kjøpte dette bruket av Lysekloster i 1872 for 170 spd.  G. 1864 Kari Pauls dtr. Sælen, f. 1843.  Born: Ola, f. 1865, s. n, Kari, f. 1868, g. 1890 Peder Gåssand, s. G. 1, Brita, f. 1872, s. n., Johan, f. 1877, s. n., Johanna Gurina, f. 1886, kom burt på sjøen saman med faren.  Tvo born døydde unge.  Nils var bygningsmann og dreiv ogso med skiarbeid.  Um hausten 1904 var han saman med fleire frå grendi til kyrkje på konfirmasjonssundagen.  Dei måtte bruka båt på kyrkjeferdi, då det på dei tider ikkje var kjørande veg til Indregardane.  På heimvegen frå kyrkja kollsigla dei utanfyre Lien, og Nils kom burt på sjøen saman med fire andre, ei dotter si, grannen på br. 1, ein gut frå br. 2 og ei kona frå Øvredalen.  Ein av dei som var med i båten vart berga.  Kona åt Nils døydde i 1917. 

Ola Nilsson Midtsæter, f. 1865, var busett hjå faren og skulde ta bruket etter han.  G. 1889 Brita Mons dtr. Fusa, f. 1867.  Born: Nils, f. 1889, var ei tid styrmann, g. b. Bergen.  Ola var snikkar og bygningsmann.  Han døydde alt i 1891. 
Ekkja flutte frå Midtsæter og hev seinare vore busett på Osstølen (Sveen) og på Osøyri. 

Lars Olson Hjelle, f. 1868, vart i 1894 gift med Brita Ols dtr. Midtsæter, f. 1872, og skøytte same året bruket etter verfaren.  Lars tok her til med skiarbeid, eit tiltak som seinare vaks fram til ei stor verksemd, s. O. B. I 204 – 206.  I 1906 selde Lars bruket her og flutte til Hjelle, s. H. 1, der ein finn meir um han og huslyden hans. 

Johan Nilsson Midtsæter, f. 1877, skøytte bruket i 1906 etter systeri og verbroren og vart brukar her.  G. 1902 Gurina Anders dtr. Eikhaug (Søfteland), f. 1879.  Born: Nils, f. 1904, s. n., Anders, f. 1906, d. 1918, Kari, f. 1907, g. 1927 Einar Bogstrand, s. Os 36, Brita, f. 1911, g. 1939 motorbåtmaskinist Trygve Jonsson Aspenes frå Fusa, b. i Os, Marta, f. 1912, g. 1934 Olav Valle, s. V. 3, Ola, f. 1916, trearbeidar, b. Søfteland, Georg, f. 1918, trearbeidar, b. Søfteland, Peder, f. 1925.  Tvo born døydde unge.  Johan er murar og steinarbeidar. 

Nils Johanson Midtsæter, f. 1904, skøytte bruket etter faren i 1933 og hev det no.  G. 1929 Borghild Johannes dtr. Røttingen, f. 1909.  Born: Paul, f. 1929, Anfinn, f. 1936.  Nils dreiv ei tid med trearbeid, men er no steinarbeidar likeins som faren. 


MIDTSÆTER 2. 

Ola Nilsson Solbjørg frå Samnanger, f. 1764, fekk i 1805 festa eit stykke av verfaren sitt bruk og busette seg her.  G. 1804 Anna Ols dtr. Midtsæter, f. 1777.  Born: Guro, f. 1804, g. 1856 Jørgen Bø, s. Bø 3, Anna, f. 1805, g. 1829 Nils Øvredal, s. Ø. 3, Kari, f. 1808, g. 1842 Knut Molda, s. M. 3, Nils, f. 1812, g. 1866 Marta Skard, s. Osøyri 1, Marta, f. 1815, d. ug. 1840, Ola, f. 1819, g. I 1847 Anna Ols dtr. Eikeland frå Fusa, g. II 1873 Mari Brigts dtr. Steine frå Kvam, b. Hålandsdalen, Jørgen, f. 1823, g. I 1850 Barbru Ols dtr. Eikeland, g. II 1875 Anna Jons dtr. Ådland, b. Eikeland i Fusa.  Ola var sjømann og reiste i langfart.  Han var utskriven til sjøvernet og skulde gjera tenesta på herskipi i 1808 – 1811, men då var han på langfart med jakt «Elisabet» og kom ikkje med i ufreden.  Ola og kona døydde mesta samstundes i 1842. 

Mons Nilsson Berge, f. 1813, festa bruket då Ola døydde og fekk noko jord lagt til, so dei tvo bruki på garden vart meir jamstore.  G. I 1842 Mari Hans dtr. øvre Rød, f. 1816, d. 1855, g. II 1857 Kari Anders dtr. Helland frå Fusa, f. 1818.  Born: Hans, f. 1842, s. n., Elna, f. 1847, d. ug., Nils, f. 1850, g. ei gjenta frå Smørås i Fana og seinare med syster hennar, b. Bergen, Kristian, f. 1853, d. ug., Anders, f. 1858, bøkkar, g. b. Kristiansund.  Ein gut døydde tidleg.  Mons dreiv fiske attåt gardsbruket.  Han døydde i 1877 og siste kona i 1906. 

Hans Monsson Midtsæter, f. 1842, kjøpte farsbruket av Lysekloster for 195 spd., då begge bruki i 1872 vart serskilt skyldsette og skilde frå einannan.  G. 1872 Guro Godakalks dtr. Foer frå Fusa, f. 1847.  Born: Elna, f. 1873, g. 1899 Engjel Lønningdal, s. L. 1, Mons, f. 1875, s. n., Andreas, f. 1877, d. 1892, Kristian, f. 1880, g. 1903 Marta Øvredal, s. ytre Moberg 5, Karl, f. 1883, i Amerika, s. O. B. II 49, Mads, f. 1887, d. ug. 1913, Hans, f. 1891, kom burt på sjøen i 1904 saman med tre andre på garden, s. br. 1.  Hans hadde ein båt som han sigla med og dreiv ogso treskoarbeid.  Han døydde i 1932 over 90 år gamall.  Kona fall frå alt i 1895. 

Mons Hansson Midtsæter, f. 1875, skøytte bruket etter faren i 1902 og hev det no.  G. 1901 Petrina Halvards dtr. Hauge frå Fjaler, f. 1872.  Born: Thea, f. 1902, syerske, b. Bergen, Hans (tvilling), f. 1904, s. n., Henrik, f. 1904, g. 1934 Ingebjørg Øvredal, s. Ø. 5, Guro, f. 1906, g. 1935 gardbrukar Jon Knutson Dale i Fusa, Karl, f. 1907, s. br. 4, Maria, f. 1908, g. 1935 Nils Rørvik, b. Bergen.  Mons er bygningsmann og hev i dei siste åri ogso drive ein tunnefabrikk saman med sønene sine.  I 1932 let han ein part av bruket frå seg til yngste sonen, s. br. 4. 

Hans Monsson Midtsæter, f. 1904, er busett på bruket og arbeider saman med faren.  G. 1937 Solveig Karlsen frå Herdla, f. 1915.  Born: Margit, f. 1938.  Hans er bøkkar. 


MIDTSÆTER 3 (Kleivo). 

Engjel Nilsson Øvredal, f. 1833, festa i 1863 eit utmarkstykke av garden og busette seg her.  I 1872 kjøpte han bruket av Lysekloster for 45 spd.  G. I 1861 Ingjerd Lars dtr. indre Tuen, f. 1833, d. 1893, g. II 1895 Gurina Lars dtr. Hatvik, f. 1858.  Born: Nils, f. 1861, s. n., Lars, f. 1864, d. ug. 1890, Annanias, f. 1867, handelsmann, g. 1892 Ingeborg Tomas dtr. Holmefjord frå Fusa, b. Skålevik ved Bergen, (born m. a.: Engel, g. Gudrun Lønningdal, s. L. 1, Alvilda, g. Gustav Lønningdal, s. L. 9), Synneva, f. 1870, d. 1879.  Engjel var sjømann og hadde skøyta som han sigla med.  Då han gifte seg andre gongen, flutte han til Kilen under Berge, s. B. 7, der han sidan vart buande og der ein finn meir um han. 

Nils Engjelson Midtsæter, f. 1861, skøytte farsbruket i 1891.  G. 1888 Magdela Johannes dtr. Våge frå Samnanger, f. 1869.  Born: Engjel, f. 1888, s. n., Laura, f. 1890, d. ug. 1909, Johan, f. 1893, i Amerika, d. i Os 1920, s. O. B. II 49 – 50, Nils, f. 1895, g. 1928 Agnes Hauge, s. Lyssand 19, Inga, f. 1897, g. 1918 Jon Øvreide, s. Ø. 2, Matilda, f. 1900, d. ug. 1917, Ola, f. 1902, murar, g. Elsa Sunde frå Oslo, b. Oslo, Nilsina, f. 1904, g. 1929 Henrik Lien, s. Lønningdal 8.  Nils var murar og steinarbeidar, og var ogso ein dugande spelemann.  Um hausten 1904 kom han burt på sjøen saman med grannen på br. 1 og fleire andre, s. br. 1. 
Ekkja Magdela Johannes dtr. hadde so bruket i heile 14 år etter at mannen fall frå. 

Engjel Nilsson Midtsæter, f. 1888, skøytte bruket etter mori i 1918.  G. 1915 Julianna Jørgensen frå Tysse i Samnanger, f. 1895.  Born: Margit, f. 1916, Signe, f. 1918, Laura, f. 1921, Jorunn, f. 1923.  Engjel var murar og vegarbeidar.  I 1925 reiste han til Amerika, og kona stjorna so bruket eit par års tid.  I 1927 reiste ogso ho over saman med borni, s. O. B. II 49. 

Mori Magdela Johannes dtr. måtte so atter ta stjorningi av bruket nokre år etter at sonen reiste til Amerika.  Sonen Ola Midtsæter var mori til hjelp i denne tidi. 

Klaus Jonsson Hisdal frå Samnanger, f. 1879, kjøpte bruket i 1931.  G. 1903 Brita Ols dtr. Bjørnåsen frå Samnanger, f. 1881.  Born: Jonas, f. 1903, i Amerika, Osvald, f. 1907, gardsarbeidar, Borghild, f. 1909, syerske, Kristina, f. 1911, g. 1935 Johan Skogen, s. S. 1.  Klaus er steinarbeidar og driv for det meste arbeidet sitt i Bergen. 


MIDTSÆTER 4 (Lønningen). 

Karl Monsson Midtsæter, f. 1907, fekk i 1932 utskilt og skøytt ein part av farsbruket, der han sidan hev bygt og busett seg.  G. 1938 Hjørdis Hanssen (Tveit), f. 1916.  Born: Per, f. 1939.  Karl er bøkkar og trearbeidar.